Βαφειάδης

Η μάχη για την κυριαρχία στην Αφρική: Αιματηρός πόλεμος μεταξύ Αλ Κάιντα και Ισλαμικού Κράτους

Μάλι Σαχέλ Ισλαμικό Κράτος Αλ Κάιντα

Εικόνες από μαχητές που κινούνται με μοτοσικλέτες προς το πεδίο της μάχης, απανθρακωμένα και αιμόφυρτα πτώματα μέσα στη σκόνη και όπλα που έχουν αφαιρεθεί από νεκρούς αντιπάλους συνθέτουν το σκληρό σκηνικό ενός πολέμου στο Σαχέλ που παραμένει σε μεγάλο βαθμό κρυφός από τη διεθνή κοινή γνώμη.

Χορηγούμενο
Super Plast, Νάουσα: πλαστικές σακούλες, νάυλον και χαρτοπλάστ με αποστολή σε όλη την Ελλάδα. Δείτε τα προϊόντα →

Πρόκειται για στιγμιότυπα από την αιματηρή σύγκρουση μεταξύ του Ισλαμικού Κράτους και της Αλ Κάιντα στην περιοχή του Σαχέλ, στη δυτική Αφρική. Οι εικόνες έχουν κυκλοφορήσει από το Ισλαμικό Κράτος και τα προπαγανδιστικά του δίκτυα, αποτυπώνοντας την ένταση των συγκρούσεων που μαίνονται τους τελευταίους τρεις μήνες.

Οι δύο οργανώσεις, που αποτελούν θανάσιμους αντιπάλους εδώ και χρόνια, έχουν καταφέρει να επεκτείνουν σημαντικά την επιρροή τους, καταλαμβάνοντας εδάφη και πιέζοντας ασφυκτικά τις στρατιωτικές κυβερνήσεις του Μάλι, της Μπουρκίνα Φάσο και του Νίγηρα. Τώρα, η μάχη για την επικράτηση μεταξύ τους απειλεί να διαμορφώσει εκ νέου το μέλλον μιας περιοχής που έχει ήδη εξαντληθεί από τις πολεμικές συγκρούσεις.

Αν και οι δύο τζιχαντιστικές οργανώσεις συγκρούονται εδώ και χρόνια, οι τελευταίες μάχες φαίνεται να έχουν ξεπεράσει σε ένταση προηγούμενες αναμετρήσεις. Επίκεντρο είναι η απομακρυσμένη περιοχή Λιπτάκο-Γκουρμά, στα σύνορα των τριών χωρών, όπου εκτιμάται ότι έχουν εμπλακεί εκατοντάδες μαχητές, ενδεχομένως και περισσότεροι, από κάθε πλευρά.

«Αυτό θα καθορίσει όσα θα ακολουθήσουν», εκτιμά ο Γουασίμ Νασρ, ειδικός σε θέματα τζιχαντιστικών οργανώσεων στο αμερικανικό Soufan Center. Όπως επισημαίνει, οι πληροφορίες που έχουν γίνει μέχρι στιγμής γνωστές προέρχονται κυρίως από την προπαγάνδα του Ισλαμικού Κράτους. Μια σημαντική νίκη της μίας πλευράς θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να έχει τεράστιο αντίκτυπο στην περιοχή.

Η μάχη για την κυριαρχία στο Σαχέλ

Η σύγκρουση μεταξύ Αλ Κάιντα και Ισλαμικού Κράτους καθιστά το Σαχέλ μία από τις ελάχιστες περιοχές όπου οι δύο οργανώσεις αναμετρώνται σε τόσο μεγάλη κλίμακα στο πεδίο της μάχης.

Η Αλ Κάιντα δραστηριοποιείται στην περιοχή εδώ και περίπου δύο δεκαετίες. Στο διάστημα αυτό έχει πολεμήσει τόσο εναντίον των γαλλικών στρατευμάτων που συνεργάζονταν με τις προηγούμενες κυβερνήσεις των χωρών του Σαχέλ όσο και εναντίον των στρατιωτικών καθεστώτων που τις διαδέχθηκαν και στράφηκαν στη Ρωσία για στρατιωτική υποστήριξη, μεταξύ άλλων μέσω ρωσικών παραστρατιωτικών δυνάμεων.

Το 2017, η οργάνωση ενοποίησε διαφορετικές ένοπλες φατρίες σε ένα ευρύτερο δίκτυο, γνωστό ως Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM). Το Ισλαμικό Κράτος, από την πλευρά του, άρχισε να δρα ανεξάρτητα στην περιοχή πριν από περισσότερο από μία δεκαετία, έπειτα από τη διάσπασή του από άλλη ισλαμιστική ένοπλη οργάνωση.

Η JNIM θεωρείται σήμερα η ισχυρότερη από τις δύο πλευρές. Εκτιμάται ότι διαθέτει χιλιάδες μαχητές και παρουσία σε περισσότερες από επτά χώρες. Η ενίσχυση της επιρροής της την έχει καταστήσει βασικό στόχο του μικρότερου, αλλά πιο ακραίου, ανταγωνιστή της.

Οι τελευταίες συγκρούσεις μεταξύ τους ξεκίνησαν στις αρχές Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με αναλυτές, έχουν ήδη σημειωθεί τουλάχιστον δύο ιδιαίτερα σφοδρές μάχες, στις οποίες συμμετείχαν εκατοντάδες μαχητές από κάθε πλευρά.

Ο Χένι Νσαϊμπία, ειδικός για την περιοχή στον οργανισμό παρακολούθησης συγκρούσεων ACLED, επισημαίνει ότι το Ισλαμικό Κράτος ακολουθούσε παραδοσιακά τακτικές αιφνιδιαστικών επιθέσεων εναντίον της JNIM και στη συνέχεια υποχωρούσε, όταν έφταναν ενισχύσεις της ισχυρότερης οργάνωσης.

«Πρόκειται για μια εξέγερση μέσα σε μια άλλη εξέγερση», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Η JNIM πιέζει τη στρατιωτική κυβέρνηση του Μάλι

Παρά τη συστηματική προβολή των υποτιθέμενων επιτυχιών του στο πεδίο της μάχης, το Ισλαμικό Κράτος είναι μέχρι στιγμής εκείνο που έχει δώσει μεγαλύτερη δημοσιότητα στις συγκρούσεις. Τα προπαγανδιστικά δίκτυα της JNIM παραμένουν αισθητά πιο συγκρατημένα.

Οι αναλυτές δεν είναι ακόμη σε θέση να προσδιορίσουν ποια από τις δύο οργανώσεις έχει αποκτήσει το προβάδισμα. Ωστόσο, εκτιμούν ότι η JNIM έχει περισσότερα να χάσει από την κλιμάκωση της μεταξύ τους σύγκρουσης.

Η οργάνωση βρίσκεται κοντά στην επίτευξη ενός από τους βασικούς στρατηγικούς της στόχους: την ανατροπή της στρατιωτικής κυβέρνησης στο Μάλι και την επιβολή αυστηρής ισλαμικής διακυβέρνησης.

Από τα τέλη Απριλίου έχει εντείνει την επίθεσή της εναντίον του καθεστώτος, επιχειρώντας να αξιοποιήσει την πίεση που ασκείται στις κρατικές δυνάμεις. Η σύγκρουση με το Ισλαμικό Κράτος, ωστόσο, την αναγκάζει να πολεμά ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα και να μετακινεί μαχητές προς περιοχές όπου απειλείται από τον ανταγωνιστή της.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετες επιχειρησιακές δυσκολίες για την JNIM, χωρίς όμως να σημαίνει απαραίτητα ότι αποδυναμώνεται συνολικά.

Αντίθετα, σύμφωνα με τους αναλυτές, ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο εδαφών, τους πόρους και τη στρατολόγηση νέων μαχητών ενδέχεται να ενισχύει και τις δύο οργανώσεις σε σχέση με τις στρατιωτικές δυνάμεις των κρατών της περιοχής, οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες.

Ο Νσαϊμπία υποστηρίζει ότι οι μεταξύ τους συγκρούσεις δεν έχουν περιορίσει τη δράση τους, αλλά έχουν συμβάλει στην περαιτέρω κινητοποίηση και επέκτασή τους. Όπως σημειώνει, ο ανταγωνισμός οδηγεί σε περισσότερες στρατολογήσεις, μεγαλύτερη γεωγραφική εξάπλωση και εντονότερη αντιπαράθεση.

Ο κίνδυνος εξάπλωσης της τζιχαντιστικής βίας προς τον νότο

Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στις τρεις χώρες του Σαχέλ. Οι κινήσεις των δύο οργανώσεων προκαλούν ανησυχία και σε γειτονικά κράτη, καθώς το Ισλαμικό Κράτος επιχειρεί να διευρύνει την παρουσία του προς τη βορειοδυτική Νιγηρία και το Μπενίν.

Παράλληλα, έχει αναπτύξει δεσμούς με το ιδιαίτερα βίαιο παρακλάδι του στην περιοχή της λίμνης Τσαντ, διευρύνοντας τη γεωγραφική ζώνη της τζιχαντιστικής δράσης προς τον νότο.

Στο βόρειο Μπενίν, η JNIM έχει εξαπολύσει από τα τέλη Φεβρουαρίου σειρά επιθέσεων εναντίον στρατιωτικών στρατοπέδων και φυλακίων, ενισχύοντας τις ανησυχίες για περαιτέρω εξάπλωση της αστάθειας.

Οι δύο οργανώσεις δεν εμφανίζουν μέχρι στιγμής σημάδια εξάντλησης. Διαθέτουν σημαντικούς οικονομικούς πόρους, οι οποίοι ενισχύονται και από τα μεγάλα ποσά που καταβάλλονται ως λύτρα για την απελευθέρωση ομήρων.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η JNIM χρηματοδοτεί και άλλα παρακλάδια της Αλ Κάιντα. Την προηγούμενη χρονιά φέρεται να εισέπραξε περίπου 50 εκατομμύρια δολάρια για την απελευθέρωση ενός μόνο ομήρου. Το Ισλαμικό Κράτος έχει επίσης εξασφαλίσει σημαντικά ποσά από πληρωμές για δυτικούς ομήρους τους τελευταίους μήνες.

Η ιδεολογική σύγκρουση πίσω από τον πόλεμο στο Σαχέλ

Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τον έλεγχο εδαφών και την πρόσβαση σε οικονομικούς πόρους. Έχει και βαθιές ιδεολογικές διαστάσεις, καθώς οι δύο οργανώσεις ακολουθούν διαφορετικές στρατηγικές για την επέκταση της επιρροής τους.

Η JNIM έχει υιοθετήσει πιο πραγματιστική προσέγγιση, επιχειρώντας να μετατρέψει τη στρατιωτική της ισχύ σε πολιτική επιρροή. Στο Μάλι έχει συνεργαστεί με ένοπλες ομάδες που δεν συμμερίζονται την ισλαμιστική της ιδεολογία, έχει διαπραγματευτεί με τοπικούς ηγέτες και έχει ενσωματώσει στις διεκδικήσεις της παράπονα και αιτήματα των κατοίκων χωριών.

Παράλληλα, έχει επεκτείνει την προπαγάνδα της σε τοπικές γλώσσες, αλλά και στα γαλλικά, μια γλώσσα που για χρόνια απέφευγαν οι ισλαμιστικές οργανώσεις της περιοχής.

Αυτή η στρατηγική είναι εντελώς αντίθετη με την προσέγγιση του Ισλαμικού Κράτους, το οποίο θεωρεί την JNIM και τους συμμάχους της αποστάτες που έχουν παρεκκλίνει από τη δική του αντίληψη για το Ισλάμ.

Οι μαχητές του Ισλαμικού Κράτους, σύμφωνα με αναλυτές, δείχνουν μικρότερο ενδιαφέρον για την εξασφάλιση της υποστήριξης των τοπικών κοινωνιών και δεν διστάζουν να ασκήσουν ακραία βία εναντίον αμάχων. Η οργάνωση απορρίπτει τις διαπραγματεύσεις και επιδιώκει την εγκαθίδρυση χαλιφάτου μέσω της βίας.

«Η JNIM έχει ένα άμεσο πολιτικό σχέδιο: την αποσταθεροποίηση του Μάλι και την ανατροπή των στρατιωτικών κυβερνήσεων στο Σαχέλ», εξηγεί ο Μπακαρί Σαμπέ, από το Ινστιτούτο Τιμπουκτού με έδρα το Ντακάρ. Όπως προσθέτει, η οργάνωση αναγκάζεται να πολεμήσει το Ισλαμικό Κράτος όταν εκείνο παρεμβάλλεται στα σχέδιά της.

Και οι δύο πλευρές αντιμετωπίζουν τη σύγκρουση ως μάχη για την αποκλειστική κυριαρχία στο τζιχαντιστικό κίνημα της περιοχής. Όπως σημειώνει ο Νασρ, στόχος τους είναι ουσιαστικά να εξοντώσουν ή να υπερκεράσουν η μία την άλλη.

Η έκβαση της αναμέτρησης μπορεί να αλλάξει σημαντικά τις ισορροπίες. Μια νίκη του Ισλαμικού Κράτους θα δημιουργούσε ένα εντελώς νέο περιβάλλον για τις χώρες της περιοχής, ενώ η περαιτέρω εδραίωση της JNIM θα έκανε την αντιμετώπισή της ακόμη δυσκολότερη, τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο.

Οι χώρες του Σαχέλ, αλλά και τα γειτονικά κράτη νοτιότερα, καλούνται επομένως να προετοιμαστούν για διαφορετικά σενάρια, καθώς η σύγκρουση των δύο οργανώσεων ενδέχεται να καθορίσει την ασφάλεια και την πολιτική σταθερότητα σε μεγάλο μέρος της δυτικής Αφρικής.

Πηγή: iEidiseis

Super Plast - Πλαστικές σακούλες, Νάυλον, Χαρτοπλάστ
Χορηγοί
Δικηγορικό Γραφείο Κετίκογλου Ι. Ευμορφία
Χορηγός