* e-koufalia.gr * Ανεξάρτητη ενημέρωση για το Δήμο Χαλκηδόνος
Λίγα χωριά έχουν ανθρώπους σαν τον Νίκο Φωτόπουλο. Από το Άδενδρο του Δήμου Χαλκηδόνος, ο Νίκος δεν είναι μόνο χοροδιδάσκαλος· είναι φορέας μνήμης, διαμεσολαβητής ανάμεσα στις γενιές και οργανωτής τοπικής πολιτιστικής ζωής. Στη μεγάλη μας κουβέντα μίλησε για τις ρίζες του, για το πώς «κολλάει» κάποιος στο παραδοσιακό, για τις δυσκολίες, τις αλλαγές της εποχής και για το πώς αντιμετωπίζει τους νέους μαθητές που μεγαλώνουν μέσα σε οθόνες.
Από το καφενείο του παππού στο χορευτικό: οι ρίζες
«Ξεκίνησα από παιδί», λέει, και το εννοεί. Η οικογένειά του — «ο μπαμπάς μου μερακλής, ο παππούς μου επίσης ο Μπαρμπακόλιας Φωτόπουλος» — ήταν το οικογενειακό περιβάλλον που δημιούργησε την πρώτη επαφή με το παραδοσιακό. Το καφενείο του παππού ήταν «η βόλτα του χωριού», σημείο συνάντησης, τραγουδιού και χορού.
«Υπήρχε το DNA από την πλευρά του μπαμπά», θυμάται, και προσθέτει ότι μαζί με τη μητέρα του «μας ώθησαν από πολύ μικρά στο παραδοσιακό κομμάτι». Η εικόνα της παιδικής του ηλικίας είναι απλή και δυνατή: μια φωτογραφία στην αγκαλιά της μάνας, να βλέπει την αδερφή του να χορεύει — και αυτό το «βλέμμα» ήταν αρκετό για να μπει μέσα του το «μικρόβιο».
Το πέρασμα στην οργανωμένη διδασκαλία: Θεσσαλονίκη και πρώτα βήματα
Στα μαθητικά χρόνια συμμετείχε στο τοπικό χορευτικό του συλλόγου στο Άδενδρο. Ένα διάλειμμα ήρθε στην εφηβεία για να εστιάσει στις πανελλήνιες· μετά όμως, στην πόλη των σπουδών (Ιταλική Φιλολογία στο ΑΠΘ), βρήκε ξανά τον χορό — αυτή τη φορά με μεγαλύτερη διάσταση.
Στη Θεσσαλονίκη εντάχθηκε στον χορευτικό όμιλο Θεσσαλονίκης, όπου οι «καλοί χορευτές της πρώτης ομάδας» αναλάμβαναν τη διδασκαλία στα υπόλοιπα τμήματα. Στα 19 του, ως φοιτητής, του ανατέθηκε ένα τμήμα — αρχικά για να βοηθήσει μια κοπέλα που δεν τα κατάφερνε λόγω δουλειάς — και έτσι ξεκίνησε επίσημα ως δάσκαλος. «Εκεί μου δόθηκε η ευκαιρία να τολμήσω τη διδασκαλία και να μετρήσω τις δυνάμεις μου», λέει.
Παρά τη δράση του στη Θεσσαλονίκη, ο Νίκος δεν ξέχασε το χωριό: τον προβλημάτιζε ότι «το πράγμα είχε πέσει» — πολλά τμήματα ήταν μόνο παιδικά — και αποφάσισε να ενεργοποιήσει ξανά ομάδες στο Άδενδρο. Μια παράσταση στη Χαλκηδόνα άνοιξε πόρτες: «την άλλη μέρα χτύπησε το τηλέφωνο και με ζήτησαν τρεις σύλλογοι της περιοχής. Από Χαλκηδόνα, Μ. Μοναστήρι και το Καβακλί στα Κουφάλια για το παιδικό». Από τότε η δραστηριότητά του αυξήθηκε και σύντομα κάλυψε πληθώρα τμημάτων — ακόμα και μετά από ένα διάλειμμα λόγω στρατού.
Σήμερα διδάσκει σε συλλόγους στο Ανατολικό, τα Άθυρα, στη Σίνδο με τον σύλλογο «Ο Ρόδακας», στα Κύμινα, στο σύλλογο Νησίου Ημαθίας και φυσικά στο Άδενδρο. Μια αλυσίδα τοπικών συνεργασιών που δείχνει την ένταση της παρουσίας του στην περιοχή.
Η νέα γενιά και η «επανάσταση» των πανηγυριών
Ένα από τα πιο αισιόδοξα σημεία της κουβέντας ήταν η εικόνα που φέρνει από τα πανηγύρια μετά την πανδημία: «βλέπω πολλά νέα παιδιά σε μεγάλες εκδηλώσεις… ξέρουν τους χορούς, ξέρουν στίχους — πραγματικά είναι συγκινητικό». Η παράδοση επιστρέφει στο προσκήνιο, όχι ως ανάμνηση αλλά σαν ζωντανή συνθήκη γλεντιού όπου μικροί και μεγάλοι αναμειγνύονται.
Παράλληλα, ο Νίκος επισημαίνει τη συμβολή των νέων ορχηστρικών σχημάτων που «έχουν πάρει το παραδοσιακό και το φέρνουν πιο μοντέρνα» — μπάντες που λειτουργούν σαν «ροκ μπάντες της παράδοσης», με followers, οπαδούς και δυναμική παρουσία. «Βλέπεις μια “επανάσταση” στα πανηγύρια σε όλη την Ελλάδα», λέει. «Και στον δικό μας δήμο. Σε κάθε χωριό γίνονται εξαιρετικές εκδηλώσεις με πλήθος κόσμου και νέων ανθρώπων. Όλοι, μικροί και μεγάλοι, μια παρέα, μια αγκαλιά που διασκεδάζουν μαζί».
Μια ανησυχία του είναι η συμπεριφορά μέσα στα γλέντια: «Ο κύκλος είναι ένας. Δεν χρειάζεται επειδή είμαι καλός να πάω να κάνω άλλο κύκλο για να δείξω πόσο καλά χορεύω». Το ζήτημα δεν είναι μόνο καλλιτεχνικό αλλά και ηθικό: σεβασμός προς τους ηλικιωμένους που «κουβαλάνε» βιώματα, χώρος για να χορέψουν, αποφυγή του εγωιστικού μονοπωλίου.
«Οφείλεις να τους παρατηρήσεις, να τους δώσεις χώρο», λέει, και προσθέτει ότι αυτό που προσφέρει η παράδοση — ιεραρχία, σεβασμός, μοίρασμα, συναδελφικότητα — είναι αξίες ανεκτίμητες για τη μικρή κοινωνία ενός χωριού.
Συμμετοχές σε φεστιβάλ
Ο Νίκος μας μίλησε και για τη συμμετοχή με συλλόγους του σε φεστιβάλ στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό . Οι εμπειρίες είναι μοναδικές: παρελάσεις, βραδιές με κουζίνες και τραγούδια κάθε χώρας, ξέφρενα γλέντια. «Τα παιδιά ήταν ενθουσιασμένα παρά την κούραση», θυμάται.
Ταυτόχρονα, δεν κρύβει την απογοήτευση για την εμπορευματοποίηση ορισμένων φεστιβάλ: «Ζητάνε χρήματα για διαμονή, μεσολάβηση κτλ.», λέει, και έτσι δύσκολα βρίσκεις τα «παλιά» καλά φεστιβάλ της Ανατολικής Ευρώπης που έδιναν πραγματική ανταλλαγή πολιτισμών. Η ισορροπία ανάμεσα στην εμπειρία και στην κερδοσκοπία είναι λεπτή.
Κοστούμια, ιματιοθήκη και έρευνα
Ο Νίκος δεν διδάσκει μόνο βήματα. Μιλάει με περηφάνια για την ιματιοθήκη του Αδένδρου: «Έχουμε μια πάρα πολύ πλούσια ιματιοθήκη με φορεσιές, πιστά αντίγραφα». Συχνά παίρνει τους μαθητές δίπλα στην ιματιοθήκη και τους δείχνει πώς φορούσαν και γιατί. «Το να μάθεις τι φοράς, είναι να μάθεις ιστορία».
Σημαντικοί συνεργάτες του ασχολούνται με την ενδυματολογική έρευνα — κάποιοι ξεκίνησαν ως χορευτές και σήμερα έχουν εργαστήρια και συλλογές που αποτελούν πολυτιμότατη παρακαταθήκη.
Παιδεία, τεχνολογία και η μεγάλη πρόκληση
Η τεχνολογία είναι για τον Νίκο διπλή πραγματικότητα: χρήσιμη αλλά και παγίδα. «Η τεχνολογία έχει εισβάλλει στη ζωή μας… τα παιδιά έχουν μεγαλώσει μπροστά σε οθόνες». Το στοίχημα είναι να βάλεις όρια και να κάνεις το μάθημα ελκυστικό· να γεννήσει αγάπη, όχι απλή απομνημόνευση βημάτων.
«Δεν είναι μόνο να μάθεις ένα βήμα — είναι να τους κάνεις να αγαπήσουν αυτό που τους διδάσκεις. Έρχεται από παιχνίδι, από ωραία συμπεριφορά, από άλλες δράσεις», εξηγεί. Η πρότασή του είναι παιδαγωγική: συνδέεις τον χορό με ιστορίες, με φορεσιές, με συναντήσεις — και τότε οι νέοι ανταποκρίνονται.
Στιγμές που δεν ξεχνιούνται
«Από τις πιο δυνατές στιγμές ήταν όταν μας ζητήθηκε κατά την επίσκεψή μας στη Ρόδο να χορέψουμε σε ένα ορεινό χωριό με λίγους ηλικιωμένους». Η ομάδα του χόρεψε στην εκκλησία του χωριού πάνω στα βότσαλα: «Το κοινό μας ήταν 15 παπουδάκια. Αν και το αποφεύγω γιατί θέλω να δίνω ευκαιρία στους χορευτές μου, εκείνη την ημέρα χόρεψα μπροστά. Με κάθε κίνηση και κάθε φιγούρα οι ηλικιωμένοι χειροκροτούσαν, και στο τέλος μας έκαναν χειραψία έναν-έναν. Ήταν ό,τι πιο συγκινητικό».
Παρουσίες σε γηροκομεία και εκδηλώσεις με ΑΜΕΑ, όπως στη Μονή Λαζαριστών, δίνουν στον Νίκο την αίσθηση του «γιατί» κάνει αυτό που κάνει.
Επιπλέον συμμετέχει σε ημερίδες για την παιδεία του χορευτή μέσα στο γλέντι, τον ρόλο των μουσικών, τον σεβασμό και πρακτικά ζητήματα όπως η υφαντική και η συντήρηση φορεσιών. Μια προσπάθεια να ενισχυθούν οι γνώσεις και η κουλτούρα των συλλόγων — με επόμενη ημερίδα τον Νοέμβριο στη Σίνδο.
Το μήνυμα του δασκάλου
«Τα παιδιά είναι το μέλλον», επαναλαμβάνει, και το μήνυμά του είναι ξεκάθαρο: παράδοση που δεν ζει δεν μεταβιβάζεται. «Να τη ζείτε. Όχι μόνο να τη μαθαίνετε, αλλά να τη ζείτε με την καρδιά σας. Γιατί μόνο έτσι θα μείνει ζωντανή και θα περάσει στις επόμενες γενιές».
Είναι δύσκολο να χωρέσουν σε μια συνέντευξη όλα όσα έχει να πει ο Νίκος Φωτόπουλος. Είναι ασταμάτητος όταν μιλάει για την παράδοση. Στο βλέμμα και στο πάθος του φαίνεται πόσο πολύ αγαπά αυτό που κάνει. Μας υποσχέθηκε ότι τα υπόλοιπα θα τα πούμε σύντομα σε βίντεο.
Σ.Η./ e-koufalia.gr
