Η Τουρκία απλώνει τα δίχτυα της στο Ιράκ: Πετρέλαιο, νερό και υποδομές στο γεωπολιτικό παιχνίδι του Ερντογάν

Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση και την οικονομική της παρουσία στο Ιράκ σε μακροχρόνια πολιτική επιρροή. Η στρατηγική της συνδέει ενεργειακές διαδρομές, μεταφορικές υποδομές, υδάτινους πόρους και συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας. Στόχος δεν είναι απλώς η ενίσχυση των διμερών σχέσεων, αλλά η δημιουργία ενός πλέγματος εξαρτήσεων που θα καθιστά την Άγκυρα αναγκαίο συνομιλητή για τη Βαγδάτη.
Η συγκυρία προσφέρει ευκαιρίες. Η ιρακινή κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει την αυτονομία ισχυρών φιλοϊρανικών ένοπλων οργανώσεων, ενώ αναζητεί εναλλακτικές ενεργειακές και εμπορικές διαδρομές. Η Τουρκία διαθέτει γεωγραφικά πλεονεκτήματα, πρόσβαση στη Μεσόγειο και σημαντική κατασκευαστική και βιομηχανική παρουσία.
Ωστόσο, η στρατηγική φιλοδοξία δεν ισοδυναμεί με πραγματικό έλεγχο. Η Άγκυρα μπορεί να προσφέρει υποδομές, επενδύσεις και διαδρομές, αλλά δεν αποφασίζει για τις ιρακινές εξαγωγές, δεν ελέγχει τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες και δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη τη συναίνεση της Βαγδάτης σε μια διευρυμένη τουρκική παρουσία.
Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Τουρκία ενισχύει τη θέση της στο Ιράκ. Είναι αν μπορεί να μετατρέψει αυτή την παρουσία σε σταθερή επιρροή, χωρίς να προκαλέσει αντιδράσεις που θα περιορίσουν την ίδια τη στρατηγική της.
Η κρίση των πολιτοφυλακών και το παράθυρο ευκαιρίας για την Τουρκία
Στις 17 Νοεμβρίου 2026, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Αλί αλ-Ζαΐντι προετοίμαζε την ανάπτυξη δυνάμεων στην Τζουρφ αλ-Σαχάρ, περιοχή που αποτελεί προπύργιο της Κατάιμπ Χεζμπολάχ. Η οργάνωση βρίσκεται στο επίκεντρο έρευνας για δίκτυο λαθρεμπορίου κρατικού πετρελαίου, από το οποίο, σύμφωνα με Ιρακινούς αξιωματούχους, έχουν αποκομιστεί εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.
Η έρευνα του Reuters, που δημοσιεύθηκε στις 16 Νοεμβρίου, περιέγραψε ένα δίκτυο με διασυνδέσεις σε ένοπλες οργανώσεις και κρατικούς μηχανισμούς. Η Κατάιμπ Χεζμπολάχ αρνήθηκε τις κατηγορίες και υποστήριξε ότι οι εγκαταστάσεις που βρίσκονται στην περιοχή εξυπηρετούν τις δικές της ανάγκες. Η ιρακινή κυβέρνηση απομάκρυνε εννέα ανώτερους αξιωματούχους από θέσεις ασφαλείας και διοίκησης, ενώ παρέπεμψε υπόπτους για διερεύνηση.
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα του ιρακινού κράτους. Οι Μονάδες Λαϊκής Κινητοποίησης (PMF) αποτελούν θεσμικά αναγνωρισμένο μέρος του μηχανισμού ασφαλείας, όμως ορισμένες οργανώσεις διατηρούν σημαντική επιχειρησιακή, πολιτική και οικονομική αυτονομία. Η τυπική υπαγωγή τους στο κράτος δεν σημαίνει ότι η κεντρική κυβέρνηση μπορεί πάντοτε να ελέγχει τις αποφάσεις και τις δραστηριότητές τους.
Ο αλ-Ζαΐντι επιχειρεί να επιβάλει μεγαλύτερο κρατικό έλεγχο χωρίς να προκαλέσει εσωτερική σύγκρουση. Στο Συντονιστικό Πλαίσιο, τη συμμαχία των βασικών σιιτικών πολιτικών δυνάμεων, δεν υπάρχει ενιαία γραμμή για τον τρόπο περιορισμού των ένοπλων οργανώσεων. Ορισμένοι προκρίνουν μια σταδιακή πολιτική διευθέτηση, ενώ άλλοι θεωρούν αναγκαία την άμεση κρατική παρέμβαση.
Για την Τουρκία, μια ισχυρότερη ιρακινή κυβέρνηση θα μπορούσε να προσφέρει πιο προβλέψιμο περιβάλλον για τις επενδύσεις, τις ενεργειακές συμφωνίες και τη συνεργασία κατά του PKK. Δεν σημαίνει, όμως, ότι μια ισχυρότερη Βαγδάτη θα είναι και πιο υποχωρητική απέναντι στις τουρκικές απαιτήσεις. Αντίθετα, η αποκατάσταση της κρατικής εξουσίας θα ενισχύσει και τη δυνατότητά της να αμφισβητεί τις μονομερείς τουρκικές ενέργειες στο ιρακινό έδαφος.
Η Τουρκία από τη στρατιωτική παρουσία στη γεωοικονομική επιρροή
Η τουρκική πολιτική στο Ιράκ δεν περιορίζεται πλέον στη στρατιωτική αντιμετώπιση του PKK και στις σχέσεις με την Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν. Η Άγκυρα επιχειρεί να προσθέσει στην παραδοσιακή πολιτική ασφαλείας μια ευρύτερη γεωοικονομική διάσταση.
Η λογική είναι συγκεκριμένη: εάν η Τουρκία συμμετέχει στις ενεργειακές υποδομές, στις μεταφορές, στη διαχείριση των υδάτων και στην προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων, θα αποκτήσει περισσότερα σημεία επιρροής στις ιρακινές αποφάσεις. Η οικονομική διασύνδεση μπορεί να δημιουργήσει μακροχρόνια συμφέροντα και να αυξήσει το κόστος μιας ρήξης με την Άγκυρα.
Η στρατηγική αυτή εξυπηρετεί και έναν ευρύτερο τουρκικό στόχο: την ενίσχυση του ρόλου της χώρας ως διαμετακομιστικού κόμβου μεταξύ του Κόλπου, της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης. Η Τουρκία δεν θέλει απλώς να συμμετέχει στην ανάπτυξη του Ιράκ. Θέλει οι βασικές εμπορικές και ενεργειακές ροές του να περνούν, όσο είναι δυνατόν, από δίκτυα που καταλήγουν στο δικό της έδαφος.
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στη γεωγραφική θέση και στην πολιτική ισχύ. Η διαμετακόμιση μπορεί να αποφέρει έσοδα και να δημιουργήσει αλληλεξάρτηση, αλλά δεν εξασφαλίζει αυτομάτως δικαίωμα παρέμβασης στις αποφάσεις του κράτους προέλευσης. Η Βαγδάτη έχει συμφέρον να αξιοποιήσει την τουρκική πρόσβαση, όχι να παραχωρήσει στην Άγκυρα τον έλεγχο των επιλογών της.
Development Road: η μεγάλη φιλοδοξία για την Τουρκία και το κενό υλοποίησης
Το Development Road αποτελεί την πιο φιλόδοξη έκφραση αυτής της στρατηγικής. Το σχέδιο προβλέπει τη σύνδεση του Μεγάλου Λιμανιού Αλ-Φαό στον Περσικό Κόλπο με την Τουρκία μέσω σιδηροδρομικών και οδικών αξόνων, εφοδιαστικών κέντρων και βιομηχανικών ζωνών. Το εκτιμώμενο κόστος έχει τοποθετηθεί στα 17-20 δισ. δολάρια.
Για την Άγκυρα, το έργο μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως πύλης μεταξύ του Κόλπου και της Ευρώπης. Παράλληλα, προσφέρει τη δυνατότητα να ενταχθούν περιοχές της νοτιοανατολικής Τουρκίας σε ένα ευρύτερο δίκτυο μεταφορών και εμπορίου.
Η τουρκική επιδίωξη δεν είναι, συνεπώς, ουδέτερη. Η βόρεια έξοδος του διαδρόμου θα περνά από τουρκικό έδαφος, ενισχύοντας τη θέση της χώρας στις εμπορικές ροές. Η επιλογή της συνοριακής διέλευσης Οβάκιοϊ μπορεί επίσης να διευκολύνει μια απευθείας σύνδεση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Βαγδάτης με την Τουρκία, περιορίζοντας την εξάρτηση από τις σχέσεις με την ηγεσία του Ιρακινού Κουρδιστάν.
Στις 9 Νοεμβρίου 2026, οι δύο πλευρές ολοκλήρωσαν το σχέδιο της γενικής συμφωνίας εφαρμογής, έπειτα από διαπραγματεύσεις στις οποίες συμμετείχαν αρμόδια υπουργεία, οικονομικοί φορείς και τεχνικές υπηρεσίες. Το σχέδιο επρόκειτο να υποβληθεί στις κυβερνήσεις για τις απαιτούμενες εγκρίσεις και την επίσημη υπογραφή.
Η εξέλιξη είναι σημαντική, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με την έναρξη της κατασκευής. Η ολοκλήρωση του σχεδίου συμφωνίας δεν εξασφαλίζει από μόνη της τη χρηματοδότηση, την οριστική χάραξη, τις συμβάσεις και το χρονοδιάγραμμα. Οι διαφωνίες μεταξύ Βαγδάτης και Ερμπίλ, οι κουρδικές πολιτικές ισορροπίες και η ασφάλεια στη βόρεια διαδρομή παραμένουν παράγοντες που μπορούν να καθυστερήσουν ή να μεταβάλουν το έργο.
Εδώ δοκιμάζεται η πραγματική δυνατότητα της Τουρκίας να μετατρέψει τη στρατηγική προβολή σε αποτέλεσμα. Η Άγκυρα έχει καταφέρει να βρεθεί στο κέντρο του σχεδιασμού. Δεν έχει αποδείξει ακόμη ότι μπορεί να εξασφαλίσει την ολοκλήρωση ενός τόσο σύνθετου έργου, ούτε ότι θα ελέγχει τις εμπορικές ροές που θα δημιουργηθούν.
Το Development Road μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικό περιφερειακό διάδρομο. Προς το παρόν, όμως, παραμένει σχέδιο με σημαντικές χρηματοδοτικές, πολιτικές και τεχνικές προϋποθέσεις.
Πετρέλαιο: η επανεκκίνηση του αγωγού ενισχύει και τη Βαγδάτη
Η ενέργεια προσφέρει στην Τουρκία ένα πιο άμεσο πεδίο συνεργασίας. Στις 17 Νοεμβρίου 2026, το Ιράκ επανεκκίνησε τις εξαγωγές μέσω του αγωγού Κιρκούκ–Τσεϊχάν, με αρχική ροή περίπου 120.000 βαρελιών ημερησίως και στόχο σταδιακής αύξησης στις 500.000.
Η εξέλιξη ενισχύει τον ρόλο του Τσεϊχάν ως εξαγωγικής εξόδου προς τη Μεσόγειο. Για την Τουρκία, δημιουργεί προοπτική αυξημένης ενεργειακής διασύνδεσης και ενισχύει τη σημασία της ως χώρας διέλευσης.
Η σημασία της επανεκκίνησης, όμως, δεν πρέπει να αποδίδεται αποκλειστικά στην τουρκική στρατηγική. Για τη Βαγδάτη, ο αγωγός αποτελεί πρωτίστως μια πρόσθετη εξαγωγική επιλογή, η οποία μειώνει την εξάρτηση από τα νότια τερματικά και τις θαλάσσιες διαδρομές μέσω των Στενών του Ορμούζ. Η αξία του για το Ιράκ είναι επομένως και ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας και διαφοροποίησης των εξαγωγών.
Η αρχική ροή των 120.000 βαρελιών δεν πρέπει επίσης να συγχέεται με τη μελλοντική δυναμικότητα των 500.000. Η επίτευξη του στόχου εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα πετρελαίου, την τεχνική κατάσταση του συστήματος και το κατά πόσο οι νέες ποσότητες θα προστεθούν στις υφιστάμενες εξαγωγές ή θα αντικαταστήσουν άλλες αποστολές.
Η Άγκυρα επιδιώκει παράλληλα να διευρύνει τη συμμετοχή της στην ιρακινή παραγωγή. Η τουρκική κρατική εταιρεία TPAO συμφώνησε να αποκτήσει ποσοστό 15% στην BP Energy Company of Kirkuk Limited, ενώ ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει αναφερθεί σε προοπτική προμήθειας έως και ενός εκατομμυρίου βαρελιών ιρακινού πετρελαίου ημερησίως. Το τελευταίο αποτελεί πολιτική και ενεργειακή επιδίωξη, όχι αποδεδειγμένη δεσμευτική ροή.
Η ενεργειακή σχέση έχει, πάντως, ένα δύσκολο ιστορικό. Το 2023, διαιτητικό δικαστήριο έκρινε ότι η Τουρκία παραβίασε συμβατικές υποχρεώσεις επιτρέποντας τη φόρτωση κουρδικού πετρελαίου στο Τσεϊχάν χωρίς τις απαιτούμενες οδηγίες της ιρακινής κυβέρνησης. Μετά τον συμψηφισμό επιμέρους απαιτήσεων, επιδίκασε καθαρό ποσό περίπου 1,47 δισ. δολαρίων υπέρ της Βαγδάτης. Τον Μάρτιο του 2026, το Εφετείο του Παρισιού απέρριψε την προσφυγή της Τουρκίας για μερική ακύρωση της διαιτητικής απόφασης.
Το προηγούμενο έχει στρατηγική σημασία. Δείχνει ότι η ενεργειακή θέση της Τουρκίας μπορεί να δημιουργήσει διαπραγματευτικό πλεονέκτημα, αλλά και σοβαρές νομικές και πολιτικές τριβές όταν η Άγκυρα επιχειρεί να κινηθεί πέρα από τις αρμοδιότητες που αναγνωρίζει η Βαγδάτη. Η νέα συνεργασία δεν εξαλείφει αυτή την αντίφαση.
Νερό: η διαπραγματευτική ασυμμετρία που δεν έχει επιλυθεί
Το ζήτημα των υδάτων είναι ίσως το πεδίο στο οποίο η Τουρκία διαθέτει το πιο διαρκές γεωγραφικό πλεονέκτημα. Το Ιράκ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισροές των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη, ενώ η Τουρκία βρίσκεται ανάντη και μπορεί να επηρεάζει τις ποσότητες που φθάνουν στο ιρακινό έδαφος. Το Ιράν επηρεάζει επίσης παραποτάμους και υδάτινα συστήματα.
Η κρίση του Ιράκ δεν οφείλεται μόνο στις γειτονικές χώρες. Η κλιματική αλλαγή, η ξηρασία, οι απώλειες στα δίκτυα και οι αναποτελεσματικές μέθοδοι άρδευσης επιβαρύνουν την κατάσταση. Ωστόσο, η γεωγραφική ασυμμετρία παραμένει: η Βαγδάτη έχει περιορισμένα μέσα να επηρεάσει τις αποφάσεις των ανάντη κρατών.
Τον Νοέμβριο του 2025, οι δύο χώρες συμφώνησαν σε μηχανισμό χρηματοδότησης τουρκικών υδατικών έργων μέσω εσόδων που συνδέονται με τις ιρακινές εξαγωγές πετρελαίου και κατευθύνονται σε ειδικό λογαριασμό. Τον Σεπτέμβριο του 2026, το ιρακινό υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε αρχικό ανώτατο όριο 33.000 βαρελιών ημερησίως για τη συγκεκριμένη διευθέτηση.
Η συμφωνία μπορεί να διευκολύνει έργα υποδομών και να βελτιώσει τη διαχείριση των υδάτων. Δεν αποτελεί, όμως, εγγύηση για σταθερές και επαρκείς παροχές. Η χρηματοδότηση έργων, η τεχνική συνεργασία και οι δεσμεύσεις για τις διασυνοριακές ροές είναι διαφορετικά ζητήματα.
Για την Άγκυρα, η σύνδεση των υδατικών έργων με την ευρύτερη οικονομική συνεργασία ενισχύει τη διαπραγματευτική της θέση. Για τη Βαγδάτη, ο κίνδυνος είναι η ανάγκη για νερό να μετατραπεί σε μόνιμο μηχανισμό εξάρτησης. Το πραγματικό αποτέλεσμα θα κριθεί από τις ποσότητες που θα φθάνουν στο Ιράκ, τη σταθερότητα των ροών και την ολοκλήρωση των έργων, όχι από τις πολιτικές ανακοινώσεις.
PKK και Μπασίκα: η αντίφαση της τουρκικής πολιτικής ασφαλείας
Η στρατιωτική διάσταση παραμένει το πιο ευαίσθητο πεδίο των σχέσεων. Η Άγκυρα αντιμετωπίζει την παρουσία του PKK στο βόρειο Ιράκ ως άμεση απειλή και έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένες επιχειρήσεις, διατηρώντας στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην περιοχή.
Η ανακοίνωση του PKK το 2025 για διάλυση της οργάνωσης και τερματισμό του ένοπλου αγώνα δημιούργησε περιθώρια για νέα διευθέτηση. Η εφαρμογή της διαδικασίας, ωστόσο, παραμένει κρίσιμη. Η ανακοίνωση δεν ισοδυναμεί από μόνη της με πλήρη αφοπλισμό, αποχώρηση και οριστική διάλυση των δικτύων που συνδέονται με την οργάνωση.
Στις 23 Σεπτεμβρίου 2026, ο Ερντογάν και ο αλ-Ζαΐντι συμφώνησαν να προχωρήσουν στην αποκατάσταση της κρατικής εξουσίας στη Σιντζάρ και στη σταδιακή μεταβίβαση της βάσης Μπασίκα-Ζιλκάν στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Η κοινή ανακοίνωση της 8ης Νοεμβρίου επανέλαβε τη δέσμευση της Τουρκίας να διευκολύνει τη σταδιακή παράδοση της εγκατάστασης και προέβλεψε ενεργοποίηση κοινής επιτροπής συντονισμού για την ασφάλεια.
Πρόκειται για συγκεκριμένη διπλωματική εξέλιξη, όχι όμως για απόδειξη συνολικής τουρκικής αποχώρησης από το Ιράκ. Η συμφωνία αφορά τη συγκεκριμένη βάση και συνδέεται με την πρόοδο των ιρακινών ενεργειών στη Σιντζάρ. Δεν αναιρεί αυτομάτως την υπόλοιπη τουρκική στρατιωτική παρουσία ούτε τις επιχειρησιακές δυνατότητες που έχει αναπτύξει στο βόρειο Ιράκ.
Εδώ βρίσκεται η βασική αντίφαση της Άγκυρας. Η Τουρκία ζητά από τη Βαγδάτη να αποκαταστήσει την κρατική εξουσία και να εξαλείψει την παρουσία ένοπλων ομάδων που θεωρεί απειλή. Ταυτόχρονα, επιδιώκει να διατηρήσει τη δυνατότητα αυτόνομης δράσης όταν κρίνει ότι οι ιρακινές αρχές δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς το PKK.
Αυτή η θέση δύσκολα συμβιβάζεται με μια πλήρη αναγνώριση της ιρακινής κυριαρχίας. Εάν η ασφάλεια του ιρακινού εδάφους αποτελεί ευθύνη της Βαγδάτης, η τουρκική στρατιωτική παρουσία χρειάζεται σαφές νομικό και πολιτικό πλαίσιο, συμφωνημένους όρους και συγκεκριμένο μηχανισμό ελέγχου. Η επίκληση της αυτοάμυνας από την Άγκυρα δεν καταργεί την ανάγκη να εξετάζεται η νομιμότητα κάθε επιχείρησης.
Η Τουρκία μπορεί να επιδιώξει έναν πιο θεσμοθετημένο ρόλο στην ανταλλαγή πληροφοριών, στην εκπαίδευση και στην προστασία κρίσιμων υποδομών. Αν, όμως, αυτή η συνεργασία λειτουργήσει ως μέσο διατήρησης μιας ανεξάρτητης επιχειρησιακής παρουσίας, η διαφωνία με τη Βαγδάτη θα παραμείνει.
Τα όρια της τουρκικής στρατηγικής: Ιράν, ΗΠΑ και εσωτερικές ισορροπίες
Η Άγκυρα δεν κινείται σε κενό. Το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει βαθιά πολιτικά και κοινωνικά ερείσματα στο Ιράκ, καθώς και σχέσεις με ένοπλες οργανώσεις που δεν μπορούν να αντικατασταθούν από εμπορικές συμφωνίες ή ενεργειακές επενδύσεις. Η ενεργειακή εξάρτηση της Βαγδάτης από το ιρανικό φυσικό αέριο παραμένει σημαντική. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, η διακοπή των ιρανικών προμηθειών τον Μάρτιο του 2026 αφαίρεσε προσωρινά περισσότερα από 3 GW από την ιρακινή ηλεκτροπαραγωγική ισχύ.
Η Τουρκία μπορεί να προσφέρει εναλλακτικές διαδρομές και επενδύσεις, αλλά δεν διαθέτει αντίστοιχα ερείσματα σε όλα τα πεδία. Η ιρανική επιρροή είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιων πολιτικών, οικονομικών και οργανωτικών δεσμών. Η ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως υποχώρησή της.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν επίσης κρίσιμο παράγοντα. Η Ουάσιγκτον στηρίζει την προσπάθεια περιορισμού της αυτονομίας των φιλοϊρανικών οργανώσεων, αλλά έχει και δικά της συμφέροντα στην ενεργειακή ασφάλεια και στη διατήρηση της επιρροής της στη Βαγδάτη. Ο αλ-Ζαΐντι έχει κινηθεί διπλωματικά τόσο προς την Ουάσιγκτον όσο και προς την Τεχεράνη, αναζητώντας παράλληλα επενδύσεις από αμερικανικές εταιρείες και χώρες του Κόλπου.
Αυτή η πολιτική δεν συνιστά στροφή προς την Τουρκία. Είναι προσπάθεια της ιρακινής κυβέρνησης να διευρύνει τις επιλογές της και να αποφύγει την αποκλειστική εξάρτηση από οποιονδήποτε εξωτερικό παράγοντα.
Παράλληλα, η Άγκυρα πρέπει να υπολογίζει τις διαφωνίες μεταξύ Βαγδάτης και Ερμπίλ για το πετρέλαιο, τα έσοδα και τη χάραξη του Development Road. Η απευθείας συνεννόηση με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν αρκεί για να παρακαμφθούν οι πολιτικές ισορροπίες του βόρειου Ιράκ.
Υπάρχει, τέλος, και ο κίνδυνος υπερεπέκτασης. Η Τουρκία επιδιώκει ταυτόχρονα να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου, να προωθήσει έναν πολυδάπανο μεταφορικό διάδρομο, να εξασφαλίσει συνεργασία για το νερό και να διατηρήσει στρατηγικό βάθος στον τομέα της ασφάλειας. Κάθε στόχος απαιτεί διαφορετικούς πόρους, συμβάσεις, πολιτικές συναινέσεις και μακροχρόνια χρηματοδότηση.
Η συσσώρευση πρωτοβουλιών δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει ενιαία και βιώσιμη δυνατότητα υλοποίησης. Αν οι χρηματοδοτικές υποχρεώσεις, οι εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις ή οι περιφερειακές κρίσεις καθυστερήσουν τα έργα, η τουρκική προβολή ισχύος μπορεί να προηγείται αισθητά των πραγματικών αποτελεσμάτων.
Η πραγματική δοκιμασία για την Τουρκία
Η τουρκική στρατηγική στο Ιράκ έχει σαφή κατεύθυνση. Η Άγκυρα θέλει να συνδέσει ενέργεια, μεταφορές, νερό και ασφάλεια σε ένα δίκτυο σχέσεων που θα της προσφέρει διαρκή παρουσία και μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ. Οι πρωτοβουλίες της δεν είναι απλώς επικοινωνιακές: υπάρχουν συμφωνίες, εταιρικές συμμετοχές, έργα και συγκεκριμένοι μηχανισμοί συνεργασίας.
Αλλά η στρατηγική δεν έχει ακόμη αποδώσει όλα όσα υπόσχεται. Το Development Road δεν έχει περάσει από το στάδιο των συμφωνιών και των εγκρίσεων στην πλήρη υλοποίηση. Η επανεκκίνηση του αγωγού Κιρκούκ–Τσεϊχάν προσφέρει κυρίως στη Βαγδάτη μια πρόσθετη εξαγωγική επιλογή, ενώ η τουρκική ενεργειακή συμμετοχή δεν συνεπάγεται έλεγχο των ιρακινών πόρων. Η υδατική συνεργασία δεν έχει εξαλείψει την ασυμμετρία μεταξύ των δύο χωρών. Και η συμφωνία για τη Μπασίκα δεν έχει επιλύσει τη διαφωνία για τα όρια της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο για την Άγκυρα μπορεί τελικά να μην είναι η ιρανική επιρροή, αλλά η ίδια η προσπάθειά της να συνδυάσει την οικονομική διασύνδεση με τη διατήρηση στρατιωτικής αυτονομίας. Η Τουρκία χρειάζεται μια ισχυρή και λειτουργική ιρακινή κυβέρνηση για να προχωρήσουν τα σχέδιά της. Μια τέτοια κυβέρνηση, όμως, θα έχει και μεγαλύτερη δυνατότητα να θέτει όρους στην τουρκική παρουσία.
Για τη Βαγδάτη, το ζητούμενο είναι να αξιοποιήσει τον ανταγωνισμό των περιφερειακών δυνάμεων χωρίς να παραχωρήσει σε καμία από αυτές τον καθορισμό της εσωτερικής και εξωτερικής της πολιτικής. Για την Τουρκία, το στοίχημα είναι να αποκτήσει βαθύτερη παρουσία χωρίς να μετατρέψει τη συνεργασία σε νέα πηγή δυσπιστίας.
Η Άγκυρα μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους εταίρους του Ιράκ. Δεν έχει αποδείξει ακόμη ότι μπορεί να γίνει ο αναντικατάστατος εταίρος του. Και όσο η Βαγδάτη διατηρεί τη δυνατότητα να διαπραγματεύεται παράλληλα με την Τεχεράνη, την Ουάσιγκτον και τις χώρες του Κόλπου, η τουρκική φιλοδοξία θα παραμένει ένα σχέδιο υπό δοκιμασία — όχι μια ήδη συντελεσμένη γεωπολιτική μετατόπιση.
Πηγή: iEidiseis











