Σκάνδαλο στην Τουρκία: Προετοίμαζαν επί εβδομάδες επιλεγμένους μαθητές για να εμφανίσουν καλύτερo εκπαιδευτικό σύστημα στο PISA

Η Τουρκία πανηγύρισε για τις επιδόσεις της στην PISA 2025, παρουσιάζοντας τη βελτίωση των μαθητών της ως απόδειξη ότι το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας ανεβαίνει επίπεδο. Πίσω, όμως, από την εικόνα της επιτυχίας εμφανίζονται σοβαρές καταγγελίες: σχολεία φέρονται να οργάνωσαν προγράμματα προετοιμασίας διάρκειας έως και έξι εβδομάδων για μαθητές που είχαν επιλεγεί να συμμετάσχουν στη διεθνή αξιολόγηση.
Σχολικά σχέδια δράσης περιγράφουν εξάσκηση σε παλαιότερα θέματα της PISA, δοκιμαστικές εξετάσεις, ειδικές ασκήσεις και οργανωμένες δραστηριότητες για τους συμμετέχοντες. Πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος του τουρκικού υπουργείου Παιδείας υποστηρίζει ότι η πρακτική δεν ήταν μεμονωμένη, αλλά επαναλαμβανόμενη, ενώ εκτιμά ότι η εντατική προετοιμασία συνέβαλε καθοριστικά στη βελτιωμένη εικόνα της χώρας.
Η Άγκυρα αρνείται ότι παρενέβη στην επιλογή των σχολείων και των μαθητών. Ωστόσο, τα έγγραφα που ήρθαν στο φως δημιουργούν ένα δύσκολο ερώτημα για την τουρκική κυβέρνηση: πόσο αντιπροσωπευτικά είναι τα αποτελέσματα μιας διεθνούς αξιολόγησης όταν οι μαθητές που συμμετέχουν προετοιμάζονται ειδικά για αυτήν;
Τουρκία: Τα σχολικά έγγραφα αποκαλύπτουν εξάβδομη προετοιμασία για την PISA
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκονται έγγραφα σχολείων που συμμετείχαν στην PISA 2025 και τα οποία εξετάστηκαν από τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Aydın της Κωνσταντινούπολης, Ντεβρίμ Ακγκιουντούζ.
Ο Ακγκιουντούζ παρουσίασε έρευνα με τίτλο «Πόσο οργανικά είναι τα αποτελέσματα της PISA 2025;», στην οποία εξέτασε κεντρικά έγγραφα του υπουργείου Παιδείας, καθώς και σχέδια δράσης σχολικών μονάδων.
Τα στοιχεία που εντόπισε δείχνουν ότι σε ορισμένα σχολεία η προετοιμασία των μαθητών δεν περιορίστηκε σε μια απλή ενημέρωση για τη διαδικασία της εξέτασης. Αντιθέτως, περιλάμβανε επίλυση παλαιότερων θεμάτων της PISA, ασκήσεις μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας e-İzleme, δοκιμαστικά τεστ, εξοικείωση με τους τύπους των ερωτήσεων και οδηγίες για τον τρόπο απάντησής τους.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του επαγγελματικού λυκείου θηλέων Sabiha Çiftçi στη Μερσίνη. Το σχέδιο δράσης του σχολείου για την PISA 2025 προέβλεπε δραστηριότητες από τις 3 Μαρτίου έως τις 15 Απριλίου 2025.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε επίλυση θεμάτων προηγούμενων κύκλων, χρήση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας εξάσκησης, δράσεις ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης των μαθητών, αλλά και ανταλλαγή εμπειριών με παιδιά που είχαν συμμετάσχει σε παλαιότερες αξιολογήσεις.
Το σχέδιο δεν περιοριζόταν, μάλιστα, σε καθαρά εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Προέβλεπε κατασκήνωση, εκδρομή, ειδικά μπλουζάκια με το σύνθημα «Είμαι μαθητής της PISA» και καπέλα για τη διοργάνωση.
Ανάλογες πρακτικές καταγράφηκαν και σε άλλα σχολεία. Στο λύκειο Mehmet Özöncel στην Άδανα υπήρχε ειδική αναφορά σε «42 μαθητές που επιλέχθηκαν για την PISA», για τους οποίους προβλεπόταν επίλυση παλαιότερων θεμάτων και εργασία στην πλατφόρμα e-İzleme.
Σύμφωνα με την έρευνα του Ακγκιουντούζ, αντίστοιχες δράσεις εντοπίστηκαν επίσης σε σχολεία στο Μπιτλίς και στην περιοχή Τατβάν.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η προετοιμασία διαρκούσε έως και έξι εβδομάδες. Παράλληλα, δημοσιογραφικοί έλεγχοι διαπίστωσαν ότι ορισμένοι σύνδεσμοι με παλαιότερα αναρτημένα σχέδια δράσης δεν ήταν πλέον προσβάσιμοι.
Πρώην στέλεχος του τουρκικού υπουργείου Παιδείας καταγγέλλει οργανωμένη προετοιμασία
Ιδιαίτερη βαρύτητα στις καταγγελίες προσδίδει η παρέμβαση του δρ Καντίρ Τσετίν, πρώην επικεφαλής της Διεύθυνσης Αξιολόγησης και Ανάπτυξης του τουρκικού υπουργείου Παιδείας.
Σε δηλώσεις του στην τουρκική εφημερίδα KARAR, ο Τσετίν υποστήριξε ότι η ειδική προετοιμασία μαθητών για την PISA δεν εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2025. Όπως ανέφερε, είχε παρατηρήσει ανάλογες διαδικασίες και στις αξιολογήσεις του 2018 και του 2022.
Κατά την εκτίμησή του, ωστόσο, η προετοιμασία για τον τελευταίο κύκλο ήταν εντονότερη.
«Οι μαθητές μπήκαν σε ειδικό καμπ», υποστήριξε, προσθέτοντας ότι ορισμένα σχολεία είχαν δημοσιοποιήσει τις σχετικές δραστηριότητες στις ιστοσελίδες τους, πριν από την αφαίρεση μέρους του υλικού.
Ο πρώην αξιωματούχος αμφισβήτησε την αντιπροσωπευτικότητα των αποτελεσμάτων, επισημαίνοντας ότι η PISA έχει ως σκοπό να καταγράψει την πραγματική κατάσταση της εκπαίδευσης και όχι να μετρήσει τις επιδόσεις μιας ομάδας μαθητών που έχει προετοιμαστεί ειδικά για τη συγκεκριμένη εξέταση.
Μάλιστα, συνέδεσε ευθέως την εντατική προετοιμασία με τη βελτίωση των επιδόσεων της Τουρκίας το 2025. Η εκτίμησή του αυτή αποτελεί καταγγελία πρώην στελέχους του υπουργείου και δεν έχει επιβεβαιωθεί ως πόρισμα ανεξάρτητης έρευνας.
Η PISA ως διαγωνισμός επιδόσεων: Πού τελειώνει η προετοιμασία και πού αρχίζει η αλλοίωση της εικόνας;
Το ζήτημα δεν είναι αν οι μαθητές δικαιούνται να ενημερώνονται για τη διαδικασία μιας διεθνούς αξιολόγησης. Αυτό είναι θεμιτό και αναμενόμενο. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ενημέρωση μετατρέπεται σε συστηματική εξάσκηση πάνω στα ίδια τα χαρακτηριστικά της εξέτασης, με επιλεγμένους μαθητές και οργανωμένα προγράμματα εβδομάδων.
Ο καθηγητής Ερχάν Ερκούτ έχει επισημάνει ότι οι μαθητές που συμμετέχουν στην PISA δεν θα πρέπει να υποβάλλονται σε ειδική εκπαίδευση πάνω στις δεξιότητες που πρόκειται να αξιολογηθούν.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Ακγκιουντούζ υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητες που περιγράφονται στα σχολικά έγγραφα ξεπερνούν την απλή τεχνική ενημέρωση. Η επίλυση παλαιότερων θεμάτων, οι προσομοιώσεις και οι οδηγίες για τον τρόπο απάντησης δημιουργούν ένα διαφορετικό επίπεδο προετοιμασίας.
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Η PISA δεν εξετάζει απλώς αν ένας μαθητής μπορεί να λύσει συγκεκριμένες ασκήσεις. Αξιολογεί κατά πόσο μπορεί να χρησιμοποιήσει τις γνώσεις και τις δεξιότητές του για να αντιμετωπίσει προβλήματα της καθημερινής ζωής.
Εάν οι συμμετέχοντες έχουν προετοιμαστεί ειδικά για το συγκεκριμένο τεστ, τότε η αξιοπιστία της εικόνας που προκύπτει από τις επιδόσεις τους τίθεται υπό αμφισβήτηση. Αυτό δεν αποδεικνύει αυτομάτως παραποίηση, αλλά αποτελεί σοβαρό ζήτημα για την αντιπροσωπευτικότητα της αξιολόγησης.
Η απάντηση του Ερντογάν και του υπουργού Παιδείας: «Δεν επιλέξαμε εμείς τους μαθητές»
Η τουρκική κυβέρνηση απορρίπτει τις αιτιάσεις περί παρέμβασης στην επιλογή των σχολείων και των μαθητών.
Ο υπουργός Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν, απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων στις 11 Σεπτεμβρίου, υποστήριξε ότι το υπουργείο δεν είχε τη δυνατότητα να καθορίσει ποια σχολεία και ποιοι μαθητές θα συμμετείχαν στην PISA.
Όπως ανέφερε, η Τουρκία διαβίβασε στον ΟΟΣΑ στοιχεία για τα σχολεία και την κατανομή τους ανά κατηγορία, αλλά η τελική επιλογή έγινε από τον διεθνή οργανισμό.
«Τα σχολεία τα επέλεξε ο ΟΟΣΑ. Δεν αναμειχθήκαμε καθόλου στην επιλογή τους. Τους μαθητές και τα σχολεία τα καθόρισε ο ΟΟΣΑ. Δεν είχαμε καν τη δυνατότητα παρέμβασης», δήλωσε.
Ο Τεκίν υποστήριξε ακόμη ότι στο δείγμα συμπεριλήφθηκαν ιδιωτικά σχολεία, αλλά και μονάδες από περιοχές με χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, ακόμη και από σεισμόπληκτες περιοχές.
Επιχείρησε, παράλληλα, να αποδώσει τη βελτίωση των επιδόσεων σε μια μακροχρόνια προσπάθεια αναβάθμισης του εκπαιδευτικού συστήματος, η οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, ξεκίνησε μετά το 2015.
Ως παράγοντες της βελτίωσης ανέφερε τις σχολικές υποδομές, τη μείωση του αριθμού των μαθητών ανά τάξη και τις αλλαγές στο πρόγραμμα σπουδών. Υποστήριξε επίσης ότι το νέο εκπαιδευτικό μοντέλο περιόρισε κατά 35% την ύλη, δίνοντας στους εκπαιδευτικούς περισσότερο χρόνο για ουσιαστική διδασκαλία.
Η απάντηση της Άγκυρας, ωστόσο, δεν εξαφανίζει το βασικό ερώτημα που προκύπτει από τα σχολικά σχέδια δράσης: ακόμη και αν ο ΟΟΣΑ επέλεξε το δείγμα, ποιος έλεγξε τι ακριβώς συνέβη με τους μαθητές πριν καθίσουν μπροστά στην οθόνη της PISA;
ΟΟΣΑ: Τα αποτελέσματα της Τουρκίας πέρασαν τον έλεγχο ποιότητας
Στην υπόθεση υπάρχει και μία σημαντική παράμετρος που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Ο ΟΟΣΑ, στην έκθεσή του για την PISA 2025, αναφέρει ότι τα δεδομένα της Τουρκίας πληρούσαν τα προβλεπόμενα πρότυπα ποιότητας και κρίθηκαν κατάλληλα για δημοσίευση.
Η αξιολόγηση αυτή αφορά την τήρηση των τεχνικών προδιαγραφών, τη διαδικασία δειγματοληψίας, τη συμμετοχή των σχολείων και την ποιότητα των δεδομένων που υποβλήθηκαν.
Δεν συνιστά, όμως, αυτομάτως πιστοποίηση ότι δεν υπήρξε ειδική προετοιμασία των μαθητών πριν από την εξέταση. Ο έλεγχος της στατιστικής και τεχνικής αξιοπιστίας των δεδομένων είναι διαφορετικό ζήτημα από τη διερεύνηση των εκπαιδευτικών πρακτικών που ακολουθήθηκαν στα σχολεία.
Επομένως, η αποδοχή των τουρκικών αποτελεσμάτων από τον ΟΟΣΑ δεν ακυρώνει τις καταγγελίες για τα προγράμματα προετοιμασίας. Αντίστοιχα, τα σχολικά έγγραφα και οι δηλώσεις πρώην αξιωματούχων δεν αρκούν από μόνα τους για να αποδειχθεί ότι υπήρξε οργανωμένη παραποίηση της αξιολόγησης.
Η εικόνα της τουρκικής εκπαίδευσης και το πολιτικό στοίχημα της Άγκυρας
Για την κυβέρνηση Ερντογάν, οι διεθνείς κατατάξεις αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο προβολής της εικόνας της χώρας. Μια καλύτερη θέση στην PISA μπορεί να παρουσιαστεί ως απόδειξη εκσυγχρονισμού, αποτελεσματικότητας των μεταρρυθμίσεων και αναβάθμισης των δημόσιων υπηρεσιών.
Ακριβώς γι’ αυτό, οι καταγγελίες αποκτούν πολιτική σημασία. Εάν η άνοδος των επιδόσεων στηρίχθηκε σε πραγματική βελτίωση της εκπαίδευσης, η Τουρκία έχει κάθε λόγο να την προβάλλει. Εάν, όμως, η εικόνα ενισχύθηκε μέσα από ειδική προετοιμασία επιλεγμένων μαθητών, τότε η διεθνής επιτυχία της αποκτά πολύ διαφορετική διάσταση.
Το βέβαιο είναι ότι τα σχολικά έγγραφα, τα προγράμματα διάρκειας έως έξι εβδομάδων και οι καταγγελίες πρώην στελέχους του υπουργείου Παιδείας έχουν ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση για την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.
Η Άγκυρα μπορεί να επικαλείται την έγκριση του ΟΟΣΑ και να παρουσιάζει την άνοδο ως απόδειξη εκπαιδευτικής προόδου. Δεν μπορεί, όμως, να αγνοεί τα ερωτήματα που προκαλεί η προετοιμασία των μαθητών. Γιατί η PISA έχει αξία μόνο όταν μετρά τις πραγματικές δυνατότητες ενός εκπαιδευτικού συστήματος και όχι την ικανότητά του να προετοιμάζει μια επιλεγμένη ομάδα για να πετύχει καλύτερη βαθμολογία.
Πηγή: iEidiseis











