Σερβία: Ένα κίνημα από τη βάση χωρίς αρχηγούς κέρδισε τις εκλογές – Η επόμενη μέρα

Η Σερβία εισέρχεται σε μια νέα πολιτική περίοδο μετά την ιστορική εκλογική νίκη της Φοιτητικής Λίστας την Κυριακή (25/10), που έβαλε τέλος στη 14χρονη κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Το κίνημα, το οποίο γεννήθηκε μέσα από τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις και λειτουργεί χωρίς αρχηγό ή παραδοσιακή ιεραρχία, εξασφάλισε την κοινοβουλευτική αυτοδυναμία. Τώρα, όμως, καλείται να αντιμετωπίσει μια εντελώς διαφορετική πρόκληση: Να σχηματίσει κυβέρνηση και να αναλάβει τη διοίκηση μιας χώρας, χωρίς να διαθέτει προηγούμενη κυβερνητική εμπειρία.

Οι πανηγυρισμοί συνεχίστηκαν τη Δευτέρα (26/10), με υποστηρικτές του κινήματος να βγαίνουν στους δρόμους της βαλκανικής χώρας, γιορτάζοντας την ήττα του Βούτσιτς, ο οποίος είχε αναγνωρίσει το εκλογικό αποτέλεσμα αργά το βράδυ της Κυριακής (25/10).

Η πολιτική ανατροπή αποτελεί την κορύφωση δύο ετών διαδηλώσεων, οι οποίες ξέσπασαν μετά την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.

Αυτοδυναμία για τη Φοιτητική Λίστα στη Σερβία

Πάντως, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της σερβικής Εκλογικής Επιτροπής, η Φοιτητική Λίστα συγκέντρωσε το 52,71% των ψήφων, εξασφαλίζοντας 140 έδρες στο Κοινοβούλιο των 250 μελών. Ο εκλογικός συνδυασμός του Βούτσιτς έλαβε 39,17% και 104 έδρες, ενώ οι υπόλοιπες έξι έδρες κατανέμονται σε συνδυασμούς εθνικών μειονοτήτων.

Οι αρχικές εκτιμήσεις του Κέντρου Ελεύθερων Εκλογών και Δημοκρατίας (CeSID), με καταμετρημένο το σύνολο των εκλογικών δειγμάτων, έδιναν στη Φοιτητική Λίστα 53% και 141 έδρες, έναντι 39% και 103 εδρών για το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS).

Η διαφορά μεταξύ των δύο κατανομών δεν μεταβάλλει το βασικό πολιτικό συμπέρασμα: Ένα κίνημα που συγκροτήθηκε έξω από τους παραδοσιακούς κομματικούς μηχανισμούς, κατάφερε να εξασφαλίσει αυτοδύναμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Πώς θα κυβερνήσει ένα κίνημα χωρίς αρχηγό

Η εκλογική επικράτηση δεν έχει λύσει το σημαντικότερο οργανωτικό ζήτημα της Φοιτητικής Λίστας. Αντίθετα, το έχει μεταφέρει στο επίκεντρο των πολιτικών εξελίξεων.

Το κίνημα οικοδομήθηκε πάνω στην αρχή της συλλογικής λήψης αποφάσεων, απορρίπτοντας την παραδοσιακή κομματική ιεραρχία και την ανάδειξη ενός κεντρικού ηγέτη. Αυτή η επιλογή αποτέλεσε βασικό χαρακτηριστικό της πολιτικής του φυσιογνωμίας, αλλά δημιουργεί πλέον ερωτήματα για τη διαδικασία συγκρότησης και λειτουργίας της νέας κυβέρνησης.

Παραμένει άγνωστο ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία, ποια πρόσωπα θα στελεχώσουν το υπουργικό συμβούλιο και με ποιον τρόπο θα λαμβάνονται οι κυβερνητικές αποφάσεις.

Στα ψηφοδέλτια της Φοιτητικής Λίστας συμμετείχαν πανεπιστημιακοί, ηθοποιοί, αγρότες και φοιτητές, χωρίς να υπάρχει ένας αναγνωρισμένος πολιτικός αρχηγός. Μεταξύ των προσώπων που έχουν ξεχωρίσει βρίσκονται ο καρδιολόγος, Ίλια Σρντάνοβιτς, επικεφαλής του ψηφοδελτίου, ο πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο καθηγητής Χημείας του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, Ραντομίρ Σάιτσιτς, ο οποίος μίλησε εκ μέρους του κινήματος μετά την εκλογική νίκη.

Ακόμα, στη Φοιτητική Λίστα συμμετείχε επίσης ο πρώην μπασκετμπολίστας, Ντέγιαν Μποντιρόγκα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει αναλάβει την ηγεσία του κινήματος ή ότι έχει επιλεγεί για την πρωθυπουργία

Ο διευθυντής προγραμμάτων του Κέντρου Σύγχρονης Πολιτικής στο Βελιγράδι, Νίκολα Μπουράζερ, επισήμανε ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων θα πρέπει να επιταχυνθεί, υπενθυμίζοντας πως η επιλογή των υποψηφίων χρειάστηκε αρκετούς μήνες. «Αφού ο κόσμος τελειώσει με τους πανηγυρισμούς και με το να σκέφτεται τι συνέβη χθες, θα επικεντρωθούμε λίγο περισσότερο σε όσα έρχονται και στο πώς θα είναι η κυβέρνηση. Πριν από 24 ώρες, όλα αυτά έμοιαζαν με φαντασίωση», ανέφερε.

Η αποδόμηση του συστήματος Βούτσιτς

Πέρα από τις δυσκολίες συγκρότησης κυβέρνησης, η Φοιτητική Λίστα θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα κρατικό σύστημα στο οποίο εξακολουθούν να υπηρετούν στελέχη που θεωρούνται πιστά στην απερχόμενη εξουσία.

Η πρόκληση παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνη που αντιμετώπισε το κόμμα Tisza του Πέτερ Μάγιαρ στην Ουγγαρία, μετά τον τερματισμό της 16χρονης διακυβέρνησης του Βίκτορ Όρμπαν την άνοιξη του 2026.

Στη Σερβία, η περίοδος Βούτσιτς έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονης κριτικής για αυταρχικές πρακτικές, επέκταση του κομματικού ελέγχου στα μέσα ενημέρωσης, στη Δικαιοσύνη και σε άλλους κρατικούς θεσμούς, καθώς και για εκλογικές διαδικασίες που συνοδεύτηκαν από καταγγελίες περί παρατυπιών στους εκλογικούς καταλόγους, μεροληπτικής ενημέρωσης και εξαγοράς ψήφων.

Η Φοιτητική Λίστα έχει θέσει στο επίκεντρο του προγράμματός της την καταπολέμηση της διαφθοράς και την αποκατάσταση του κράτους δικαίου. Μεταξύ των δεσμεύσεών της περιλαμβάνεται η συγκρότηση ανεξάρτητης αστυνομικής μονάδας, η οποία θα λογοδοτεί στους εισαγγελείς και όχι στο Υπουργείο Εσωτερικών. Παράλληλα, προβλέπεται η απομάκρυνση αστυνομικών που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.

Στο πεδίο της δημόσιας διοίκησης, το κίνημα επιδιώκει να απαγορεύσει τις τοποθετήσεις κομματικών στελεχών σε κρατικές επιχειρήσεις και να ενισχύσει τη διαφάνεια στη διαχείριση των δημόσιων πόρων. Σχεδιάζει, επίσης, τη δημιουργία ανεξάρτητων φορέων οικονομικού ελέγχου, οι οποίοι θα εξετάζουν τις μεγάλες κρατικές συμβάσεις υποδομών, ώστε να περιοριστούν φαινόμενα κακοδιαχείρισης και κατάχρησης δημόσιου χρήματος.

«Βλέπουμε την εξουσία ως ιστορικό χρέος»

Η πανεπιστημιακός στον χώρο της εκπαίδευσης, ψυχολόγος και υποψήφια της Φοιτητικής Λίστας, Άνα Μίρκοβιτς, περιέγραψε στον Guardian τη σημασία που αποδίδει το κίνημα στην εκλογική του επικράτηση. «Όλοι στο φοιτητικό κίνημα και κάθε υποψήφιος της λίστας έχουν πλήρη και απολύτως σαφή επίγνωση του βάρους της ευθύνης που βρίσκεται μπροστά μας», δήλωσε, προσθέτοντας: «Δεν αντιμετωπίζουμε το εκλογικό αποτέλεσμα ως απόκτηση εξουσίας και προνομίων, αλλά ως ανάληψη ενός ιστορικού χρέους απέναντι στον ίδιο μας τον λαό και στα ίδια μας τα παιδιά».

Ακόμα, σύμφωνα με τη Μίρκοβιτς, η πρώτη προτεραιότητα της νέας κυβέρνησης θα είναι η «κοινωνική και ψυχολογική αποτοξίνωση» της χώρας. Όπως υποστήριξε, απαιτείται η αποδόμηση ενός «συστήματος εκφοβισμού» που καλλιεργούσε «φόβο και πόλωση», μέσα από το άμεσο άνοιγμα των μέσων ενημέρωσης, τον τερματισμό των πιέσεων στους εργαζομένους του δημόσιου τομέα και τη διακοπή της «θεσμικής βίας». Η ίδια περιέγραψε ως βασικό στόχο την προσπάθεια «να ξαναχτίσουμε την κοινωνία από τα θεμέλια: πλήρης δημοσιοποίηση όλων των συμβάσεων και των χρηματοοικονομικών ροών, αποκομματικοποίηση και ενίσχυση της Δικαιοσύνης, ανανέωση των συστημάτων εκπαίδευσης και υγειονομικής περίθαλψης». Παράλληλα, τόνισε ότι η άλωση του κράτους από κομματικούς μηχανισμούς δεν πρέπει να καταστεί «ποτέ ξανά» δυνατή.

Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στην εκλογική νίκη

Η πορεία της Φοιτητικής Λίστας προς την εξουσία ξεκίνησε μετά την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024. Το δυστύχημα, που προκάλεσε τον θάνατο 16 ανθρώπων, πυροδότησε ένα κύμα διαδηλώσεων, με τους φοιτητές να ζητούν λογοδοσία και ουσιαστική αντιμετώπιση της διαφθοράς.

Οι κινητοποιήσεις εξελίχθηκαν σταδιακά σε ένα ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό κίνημα, το οποίο έθεσε υπό αμφισβήτηση τον τρόπο λειτουργίας των κρατικών θεσμών. Ο πολιτικός αναλυτής, Ντούσαν Βούτσιτσεβιτς, εξήγησε ότι το κίνημα επέμεινε εξαρχής στην ανάγκη να αντιμετωπιστούν κατά προτεραιότητα τα εσωτερικά πολιτικά προβλήματα της χώρας. Όπως ανέφερε, στόχος ήταν η ουσιαστική αποδόμηση του υπάρχοντος θεσμικού συστήματος σε όλα τα επίπεδα, από την κεντρική διοίκηση μέχρι την τοπική αυτοδιοίκηση.

Η επιτυχία των Σέρβων φοιτητών ενδέχεται να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για άλλα φοιτητικά κινήματα που έχουν εμφανιστεί στην Ευρώπη τις τελευταίες εβδομάδες, διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες εκπαίδευσης και περισσότερες επαγγελματικές προοπτικές.

Ωστόσο, ο Βούτσιτσεβιτς υπογράμμισε ότι η περίπτωση της Σερβίας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. «Αυτό το πείραμα δημοκρατίας από τη βάση εξασφάλισε τελικά περισσότερο από το 50% των ψήφων», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, επισημαίνοντας ότι παραμένει «αβέβαιο εάν ένα παρόμοιο μοντέλο θα μπορούσε να λειτουργήσει σε άλλες χώρες».

Οι σχέσεις που έχει η Σερβία με Ε.Ε. και Ρωσία

Ένα ακόμη σημαντικό ερώτημα αφορά τον εξωτερικό προσανατολισμό της νέας κυβέρνησης.

Η Φοιτητική Λίστα επέλεξε κατά την προεκλογική περίοδο να μην αναδείξει τις διχαστικές πτυχές της εξωτερικής πολιτικής, κρατώντας σε δεύτερο πλάνο τις σχέσεις της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Ρωσία. Η στάση αυτή επέτρεψε στο κίνημα να επικεντρωθεί στα ζητήματα διαφθοράς, λογοδοσίας και λειτουργίας των θεσμών, χωρίς να χρειαστεί να διαμορφώσει δημόσια μια ενιαία θέση για όλα τα μεγάλα γεωπολιτικά ζητήματα.

Πάντως, η Μόσχα παρακολουθεί τις εξελίξεις, καθώς ο Βούτσιτς είχε διατηρήσει στενές σχέσεις με τη Ρωσία σε όλη τη διάρκεια της πολιτικής του κυριαρχίας. Το Κρεμλίνο εξέφρασε, τη Δευτέρα (26/10), την ελπίδα ότι οι νέοι ηγέτες «κατανοούν ότι η συνεργασία με τη Ρωσία είναι προς το συμφέρον της Σερβίας».

Από την πλευρά του, ο Βούτσιτς απέδωσε την ήττα του στην «άμεση υποστήριξη διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών και του αμερικανικού βαθέος κράτους, εκείνου που είναι επίσης εναντίον του Προέδρου Τραμπ».

Την ίδια ώρα, η εκλογική επικράτηση των φοιτητών προκάλεσε θετικές αντιδράσεις από ηγέτες ευρωπαϊκών χωρών. Ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, έκανε λόγο για ιστορική αλλαγή. «Αυτό είναι ξεκάθαρα ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της χώρας και του λαού της», δήλωσε και πρόσθεσε: «Ευχόμαστε στη Σερβία επιτυχία, πραγματική ανάπτυξη και θερμές σχέσεις με την ευρωπαϊκή κοινότητα. Εμείς στην Ουκρανία ευχαριστούμε τη Σερβία που σέβεται τον λαό μας, το κράτος μας και την ανεξαρτησία μας. Και πάντοτε γιορτάζουμε τα κοινά μας επιτεύγματα».

Ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, διαβεβαίωσε ότι το Βερολίνο θα «υποστηρίξει ενεργά την ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας». Όπως ανέφερε, οι φοιτητές κατάφεραν να κερδίσουν την υποστήριξη των πολιτών μέσα από τα αιτήματά τους για κράτος δικαίου, καταπολέμηση της διαφθοράς και προστασία των θεμελιωδών ελευθεριών.

Πότε θα σχηματιστεί η νέα κυβέρνηση στη Σερβία

Η Φοιτητική Λίστα καλείται πλέον να περάσει από τη συλλογική κινητοποίηση στην άσκηση της κυβερνητικής εξουσίας, μέσα στα χρονικά όρια που προβλέπει το Σύνταγμα.

Το νέο Κοινοβούλιο πρέπει να συγκληθεί εντός 30 ημερών από την επίσημη ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων, ενώ στη συνέχεια προβλέπεται προθεσμία 90 ημερών για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Παράλληλα, η Σερβία πρέπει να διεξαγάγει νέες προεδρικές εκλογές πριν από τις 27 Δεκεμβρίου, καθώς ο Βούτσιτς είχε παραιτηθεί από την Προεδρία προκειμένου να διεκδικήσει την πρωθυπουργία.

Η εκλογική επικράτηση των φοιτητών έχει ήδη αλλάξει τις πολιτικές ισορροπίες στη χώρα. Η επόμενη δοκιμασία, ωστόσο, θα είναι η μετατροπή ενός αποκεντρωμένου κινήματος διαμαρτυρίας σε κυβερνητικό σχήμα, ικανό να εφαρμόσει τις μεταρρυθμίσεις που υποσχέθηκε.

The post Σερβία: Ένα κίνημα από τη βάση χωρίς αρχηγούς κέρδισε τις εκλογές – Η επόμενη μέρα appeared first on iEidiseis.